નારાયણ મહાદેવભાઈ દેસાઈ (જન્મ: ૨૪ ડિસેમ્બર ૧૯૨૪; મૃત્યુ: ૧૫ માર્ચ ૨૦૧૫) જેટલા ઉત્તમ ચરિત્ર-લેખક તરીકે જાણીતા છે, એટલા જ અનેક સ્થળોએ પ્રેરક અને રસપ્રદ ગાંધીકથાકાર તરીકે પણ જાણીતા છે. વેડછી (દક્ષિણ ગુજરાત) ના 'સંપૂર્ણ ક્રાન્તિ વિદ્યાલય' ને પોતાનું કર્મસ્થાન બનાવીને, એક શિક્ષક અને કાર્યકર-સંચાલક તરીકે મહત્ત્વની કામગીરી બજાવનાર નારાયણભાઈએ ગુજરાત વિદ્યાપીઠના કુલપતિ તરીકે તથા ગાંધીવિચાર-સંચારક તરીકે પણ ઉત્કૃષ્ટ કાર્ય કર્યું છે. તેઓ ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખ પણ રહ્યા હતા. `અગ્નિકુંડમાં ઊગેલું ગુલાબ' પુસ્તક માટે તેમને સાહિત્ય અકાદેમી (દિલ્લી) ના એવોર્ડ સહિત અનેક પ્રતિષ્ઠિત પારિતોષિકોથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.
કેટલાક નોંધપાત્ર અનુવાદો તેમજ મારું જીવન એ જ મારી વાણી' (ગાંધીજી વિશે, ૪ ભાગમાં) અને અગ્નિકુંડમાં ઊગેલું ગુલાબ' (મહાદેવ દેસાઈ વિશે) જેવા બૃહદ અને વિશાળ ફલક પર લખાયેલા ચરિત્ર-ગ્રંથો તેમનું મહત્ત્વનું સાહિત્ય-કાર્ય તેમજ જીવન-કાર્ય છે.
અગ્નિકુંડમાં ઊગેલું ગુલાબ (૧૯૯૨)
અંદાજે ૧૫૦૦ પાનાંમાં વિસ્તરેલું આ ચરિત્ર જેટલું પ્રસાદિક છે, એટલું જ તટસ્થ રીતે પણ લખાયેલું છે. પિતાના ચરિત્ર રૂપે તે જેટલું અધિકૃત (ઑથેન્ટિક) છે, તેટલું જ મહાદેવભાઈના જીવન-ચરિત્ર રૂપે તે સર્વગ્રાહી પણ છે. મહાદેવભાઈના સાક્ષાત્ પરિચય ઉપરાંત નારાયણભાઈ અન્ય અનેક ચરિત્ર-સંદર્ભગ્રંથોના અભ્યાસમાંથી પણ પસાર થયા હતા. (તેમણે સુંદર રીતે નોંધ્યું છે કે: ‘મહાદેવભાઈની ડાયરી કહેવાય મહાદેવભાઈની, પણ એમાં રજમાત્ર જીવનવિગત મહાદેવભાઈની ન જડે! એટલે મારે મહાદેવભાઈ બીજે જ ખોળવા પડ્યા!’)
લાંબા પટ પર લખાયેલું હોવા છતાં જરાય ન થકવનારું આ પુસ્તક હાથમાં લીધા પછી નીચે મૂકવાનું મન પણ નહીં થાય...

Comments
Post a Comment