Skip to main content

Posts

મૌલાના આઝાદ: જેમના મૃત્યુ પર આખું ભારત રડ્યું !

જો મૌલાના માત્ર રાજકારણી હોત, તો તેમણે પરિસ્થિતિ સાથે સમાધાન કર્યું હોત; પણ તે જીંદાદિલ અને લાગણીના માલિક હતા. તે ગુલામ દેશમાં ઉછર્યા, પણ આઝાદી માટે આયખું વિતાવ્યું. તેમના મનમાં હિંદુસ્તાનનો જે નકશો હતો, તેનાથી અલગ નકશો તે સ્વીકારી શક્યા નહીં! તેમના અંગત અને પ્રિયજનોએ જે ઘા માર્યા તે સહન કરવું સહેલું ન હતું. ૧૯ ફેબ્રુઆરી ૧૯૫૮ના રોજ ઓલ ઇન્ડિયા રેડિયોએ ખબર આપી કે મૌલાના બીમાર પડી ગયા છે; તેમના પર લકવાની અસર થઈ હતી. ડૉક્ટરોની કતાર હતી; પંડિત નેહરુ અને રાજેન્દ્ર પ્રસાદ મૌલાનાના ઘરે આવ્યા હતા. ડૉક્ટરોએ કહ્યું કે ૪૮ કલાક પછી જ કંઈક કહી શકાશે. ૨૧ ફેબ્રુઆરીએ મૃત્યુનો આભાસ થઈ ગયો હતો. પંડિત નેહરુ, રાજેન્દ્ર પ્રસાદ અને સમગ્ર મંત્રીમંડળ મૌલાનાના ઘરે હાજર હતા; દરેકના ચહેરા ગમગીન હતા! જ્યારે સાંજ પડી ત્યારે આશા તૂટી ગઈ. મૌલાના હફીઝ ઉર રહેમાન સેહરાવી, મૌલાના અતીક ઉર રહેમાન, મૌલાના અલી મિયાં અને દિગર ઉલામાઓએ કુરાનનો પાઠ કરવાનું શરૂ કર્યું. ૨૨મી ફેબ્રુઆરીના રોજ સવારે ૧૦:૧૫ કલાકે મૌલાનાની રુહ પરવાઝ કરી ગઈ (દેહવિલય પામ્યા). મૌલાનાના મૃત્યુની ઘોષણા થતાં જ ચીસો પડી ગઈ. જેમ જેમ દિવસ આગળ વધત...
Recent posts

અમરોહાની ગૌરવપૂર્ણ દિકરી : બી અમ્મા

બી અમ્મા : ગુલામી સામે બુલંદ થયેલો એક માતૃસ્વર! અબાદી બાનો બેગમની યૌમે વફાત પર ખિરાજે અકીદત ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામનો ઇતિહાસ લખતી વખતે મહાત્મા ગાંધી, મૌલાના અબુલ કલામ આઝાદ, મૌલાના મુહમ્મદ અલી જૌહર, મૌલાના શૌકત અલી અને અસંખ્ય પુરુષ નેતાઓનાં નામ સામે આવે છે. પરંતુ આ ઇતિહાસનાં કેટલાંક અત્યંત મહત્ત્વનાં પાનાં પર એક એવી મહિલાની છાપ છે, જેણે કોઈ સરકારી પદ મેળવ્યું નહોતું, કોઈ રાજકીય ખુરશીની ઇચ્છા રાખી નહોતી અને કોઈ સત્તાકેન્દ્રની આસપાસ પોતાની ઓળખ ઊભી કરી નહોતી. તેમ છતાં બ્રિટિશ સામ્રાજ્યની નજરમાં તેઓ એટલાં પ્રભાવશાળી હતાં કે વસાહતી શાસનના અધિકારીઓએ તેમને 'ખતરનાક વ્યક્તિ' ગણાવ્યાં હતાં. આ હતાં બી અમ્મા – અબાદી બાનો બેગમ! ૧૩ નવેમ્બર, ૧૯૨૪ના રોજ તેમણે દુનિયાને અલવિદા કહી. આજે તેમની યૌમે વફાત નિમિત્તે તેમને યાદ કરવાનો અર્થ એક સ્વાતંત્ર્યસેનાનીને શ્રદ્ધાંજલિ આપવાનો જ નથી, પરંતુ ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય ચળવળમાં મહિલાઓના યોગદાનને યોગ્ય સ્થાન આપવાનો પણ છે. ઘરેણાં વેચીને સંતાનોનું ભવિષ્ય ઘડનાર માતા : અબાદી બાનો બેગમનો જન્મ ઉત્તર પ્રદેશના અમરોહામાં થયો હતો. તેમનું બાળપણ એક પ્રતિષ્ઠિત પરિવારમાં વી...

પ્રેસ

છબી : ધરપકડ પહેલા દાંડી ખાતે અખબાર વાંચતા બાપુ . પ્રેસને લોકશાહીનો ચોથો સ્તંભ કહેવામાં આવે છે. તે પારદર્શિતાને પ્રોત્સાહન આપે છે અને સત્તાને જવાબદાર રાખે છે. આજે રાષ્ટ્રીય પ્રેસ દિવસ પર, એવા પત્રકારોનું સન્માન કરીએ છીએ જેઓ ગમે તેવા મુશ્કેલ સમયમાં પણ સત્યને આપણા સુધી પહોંચાડવા માટે પોતાનું બધું જ દાવ પર લગાવી દે છે. વર્તમાનમાં પત્રકારત્વ, અખબાર અને તેની આઝાદી પર જાણે ગ્રહણ લાગી ગયું હોય એવું લાગી રહ્યું છે. 'ગોદી મીડિયા' પત્રકારિતાનું મોઢું ચીડવતું આગળ વધી રહ્યું છે. જે સમાચાર જોઈએ છીએ, ઘડવામાં આવે છે અને આપણને બતાવવામાં આવે છે, જો તેમને જ પોતાના સમાચારો પર ભરોસો ન હોય તો શું થાય? સમાચારોની હત્યા કરતી પત્રકારિતાનો જન્મ થાય છે. આપણે એ જ ઘનઘોર અંધકારમાં ઘેરાતા જઈ રહ્યા છીએ, પરંતુ આ ઘનઘોરતાને ભેદનારા નિષ્પક્ષ અને ઈમાનદાર લોકો પણ છે જ—એનો જ સંતોષ છે...! પત્રકાર માટે સૌથી મોટી મૂડી તેની 'કલમ' છે, જે ન ક્યારેય અટકવી જોઈએ, ન ઝુકવી જોઈએ અને ન ભટકવી જોઈએ. મહાન પત્રકાર સ્વ. માખણલાલ ચતુર્વેદી (૧૮૮૯-૧૯૬૮)નો એક ઐતિહાસિક સંવાદ... કલેક્ટર: તમારા અખબારમાં ખૂબ જ વાંધાજનક અને મહત્ત્વપૂર...

ઝાંસીની રાણી લક્ષ્મીબાઈ અને તેમના મુસ્લિમ સાથીઓની શૌર્યગાથા

ઝાંસીની રાણી લક્ષ્મીબાઈ વિશે તો મોટા ભાગના લોકો જાણે જ છે, જેમણે પોતાની હિંમત અને બહાદુરીથી અંગ્રેજોના હોશ ઉડાડી દીધા હતા; પરંતુ તેમના વિશ્વાસુઓમાં કોણ-કોણ હતા તે આપણે ન તો જાણીએ છીએ અને ન જાણવાનો પ્રયાસ કરીએ છીએ. ૧. ગૌસ મુહમ્મદ ખાન: રાણી લક્ષ્મીબાઈના મુખ્ય તોપચાલક (તોપ ચલાવનાર), જેમની બહાદુરીથી ખુશ થઈને રાણીએ તેમને સોનાના કડા ભેટમાં આપ્યા હતા. જ્યારે ૫૦૦૦ સૈનિકો સાથેનો એક સેનાપતિ અંગ્રેજોના હાથે વેચાઈ ગયો (ગદ્દારી કરી ગયો), ત્યારે રાણીએ ગૌસ મુહમ્મદ ખાનને પૂછ્યું કે હવે અંગ્રેજો સાથે જંગ કેવી રીતે લડીશું? ત્યારે તેમણે કહ્યું, "જેમ બહાદુર અને સૂરમા લડે છે..." પછી વિશ્વએ જોયું કે કેવો ભીષણ જંગ થયો! ૨. ખુદા બખ્શ બશારત અલી: રાણી લક્ષ્મીબાઈની સેનામાં ઘણી ટુકડીઓ હતી, અને સૌથી મોટી ટુકડીના કમાન્ડર ખુદા બખ્શ બશારત અલી હતા. તેમની સાથે ૧૫૦૦ પઠાણોનું એક જૂથ ઊભું હતું, જે અંત સુધી મેદાનમાં ડટી રહ્યું... ૩. સરદાર ગુલ મુહમ્મદ ખાન: તેઓ રાણી લક્ષ્મીબાઈના મુખ્ય અંગરક્ષક હતા. તેમણે અંતિમ શ્વાસ સુધી રાણીનું રક્ષણ કર્યું અને પોતે જીવિત રહ્યા ત્યાં સુધી રાણીને બચાવવાના અસંખ્ય પ્રયાસો કર્યા...

ઇંદિરા ગાંધી

ભારતના પ્રથમ મહિલા પ્રધાનમંત્રી શ્રીમતી ઇન્દિરા ગાંધીનો જન્મ ૧૯ નવેમ્બર ૧૯૧૭ના રોજ આનંદ ભવન, અલ્લાહબાદ (પ્રયાગરાજ) ખાતે થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ પંડિત જવાહરલાલ નેહરુ તથા માતાનું નામ શ્રીમતી કમલા નેહરુ હતું. તેમનો જન્મ એવા પરિવારમાં થયો હતો જે દેશમાં ઝડપથી બદલાતી ઘટનાઓ સાથે સીધી રીતે જોડાયેલો હતો. સ્વતંત્રતા આંદોલન સાથે સક્રિય રૂપથી જોડાયેલા હોવાને કારણે તેમના ઘરનું આખું વાતાવરણ જ અલગ હતું. તેમનું ઘર દેશના સ્વતંત્રતા આંદોલનની પ્રમુખ ગતિવિધિઓનું કેન્દ્ર રહ્યું હતું. નાની ઇન્દિરા તેમના દાદા પાસેથી વીરાંગનાઓની કથાઓ સાંભળીને ભાવવિભોર થઈ જતી હતી. આનંદ ભવનમાં એક વિશાળ પુસ્તકાલય હતું. ઇન્દુએ 'ઝોન ઓફ આર્ક' (જૂન ઓફ આર્ક) નામની વાર્તા વાંચી અને તેમાંથી પ્રેરણા લીધી કે કેવી રીતે એક નાની છોકરીએ શત્રુને પોતાના દેશમાંથી ખદેડી દીધો હતો. રાજકીય પ્રવૃત્તિઓના કારણે તેમના પિતા પંડિત જવાહરલાલ નેહરુ મોટાભાગે જેલમાં રહેતા હતા. પિતા જેલમાં રહીને પણ પત્રોના માધ્યમથી ઇન્દિરાને એ બધું શીખવતા અને જણાવતા જે તેઓ ઇચ્છતા હતા. બાદમાં તે જ પત્રો 'ઇન્દુને પત્રો' (Letters from a Father to His Daughter...

જનતંત્ર સમાજ : ચંદ્રકાન્ત દરુ

આજે દેશભરમાં લોકશાહી માટે હતાશાનાં વાદળ ઘેરાયેલાં નજરે પડે છે. આઝાદી આવ્યા પછી આપણે લોકશાહી તંત્ર સ્વીકાર્યું ખરું, પણ મોટેભાગે આપણે તેને માત્ર એક રાજકીય પદ્ધતિ તરીકે જ બિરદાવ્યું. લોકશાહીની મૂળભૂત ફિલસૂફીની અવગણના થઈ. સંસદ, ધારાસભા, પ્રધાનમંડળો વગેરેની રચના કરી રાજ્યકારભાર ચલાવવો—એટલો જ અર્થ આપણે સમજ્યા. પરિણામ એ આવ્યું કે ધારાગૃહોમાં પ્રવેશ મેળવી, ત્યાં બહુમતી પ્રાપ્ત કરી, સત્તા હાથ ધરી તેનો ઉપયોગ પ્રજાના કલ્યાણ માટે કરવો—આ આદર્શ લોકશાહીનું મુખ્ય અંગ બની ગયો. કેન્દ્રિત સત્તા મેળવ્યા સિવાય લોકોનું કલ્યાણ થઈ શકે જ નહીં, એવો ભ્રમ ધીમે-ધીમે ઘેરો બનતો ગયો અને રાજકીય પક્ષોની રચના વગર રાજતંત્ર ચાલી શકે જ નહીં તેમજ લોકશાહી ટકી શકે જ નહીં, એવી માન્યતા પ્રચલિત બની. આને પરિણામે લોકશાહીના ખરા અને અગત્યનાં પાસાં વિસારે પડ્યાં. લોકશાહીનો ખરો પાયો નૈતિક છે, રાજકીય નથી; એ પાયાની વાત ઉપર ભાર મુકાયો નહીં. લોકશાહીની સાચી સફળતાનો આધાર પ્રજા પોતે તેમાં કેટલો ભાગ લે છે અને કેટલો રસ દાખવે છે તેના ઉપર છે—એ પણ ભુલાઈ ગયું. વળી, દરેક વ્યક્તિનો મોભો, તેનું સ્વાતંત્ર્ય અને તેના પ્રત્યેનો આદર—આ મૂલ્યો વગર લોકશા...

નેતાજી સુભાષબાબુ માટે - ભારતની સેવા કાજે આ સિપાહીએ છોડી દીધું હતું પાકિસ્તાન

તે ૧૯૪૭નો દોર હતો, જ્યારે ભારતને આઝાદીની સોગાતની સાથે વિભાજનનો જખમ પણ મળ્યો. પાકિસ્તાનથી ઘણા લોકો પોતાના જીવ બચાવી જલદીથી ભારત પહોંચવા માંગતા હતા, કેમ કે ગઈકાલે જે પોતાનો દેશ હતો, આજે તે બીજા કોઈકનો થઈ ગયો હતો. એ જ રીતે, ઘણા લોકો ભારતમાંથી પાકિસ્તાન ચાલ્યા ગયા. તેનો પરિવાર ખૂબ ઇજ્જત અને રુતબાવાળો હતો, પરંતુ વતન પ્રત્યેની મહોબ્બત ખાતર તેમણે પરિવારના ઘણા લોકોને ખુદા-હાફિઝ કહીને પોતાના ભારતની રાહ પકડી. એ શખ્સ આઝાદ હિન્દ ફોજનો એક વફાદાર સિપાઈ હતો, જેણે આઝાદીના જંગમાં અંગ્રેજી સેનાનો બહાદુરીથી સામનો કર્યો હતો. ફોજના સુપ્રીમ કમાન્ડર નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝને તેના પર ખૂબ ગર્વ હતો; તેનું નામ હતું- જનરલ શાહનવાઝ ખાન. ભારત-પાક વિભાજનમાં જ્યારે લાખો મુસલમાનો ભારત છોડીને પાકિસ્તાન જઈ રહ્યા હતા, ત્યારે તેમણે કહ્યું હતું કે, "મારો દેશ હિન્દુસ્તાન હતો અને તે જ રહેશે, એટલા માટે હું માતૃભૂમિની સેવા માટે ભારત જઈ રહ્યો છું." એ વખતે ઘણા લોકોએ તેમને સમજાવ્યા અને ભડકાવ્યા પણ ખરા. કોઈએ એમ પણ કહ્યું કે, "ત્યાં કોઈ તમને પાણી માટે પણ નહીં પૂછે અને શક્ય છે કે કોઈ તમારા નામની સાથે જોડાયેલો 'ખાન...