Skip to main content

ઇંદિરા ગાંધી


ભારતના પ્રથમ મહિલા પ્રધાનમંત્રી શ્રીમતી ઇન્દિરા ગાંધીનો જન્મ ૧૯ નવેમ્બર ૧૯૧૭ના રોજ આનંદ ભવન, અલ્લાહબાદ (પ્રયાગરાજ) ખાતે થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ પંડિત જવાહરલાલ નેહરુ તથા માતાનું નામ શ્રીમતી કમલા નેહરુ હતું. તેમનો જન્મ એવા પરિવારમાં થયો હતો જે દેશમાં ઝડપથી બદલાતી ઘટનાઓ સાથે સીધી રીતે જોડાયેલો હતો. સ્વતંત્રતા આંદોલન સાથે સક્રિય રૂપથી જોડાયેલા હોવાને કારણે તેમના ઘરનું આખું વાતાવરણ જ અલગ હતું. તેમનું ઘર દેશના સ્વતંત્રતા આંદોલનની પ્રમુખ ગતિવિધિઓનું કેન્દ્ર રહ્યું હતું.

નાની ઇન્દિરા તેમના દાદા પાસેથી વીરાંગનાઓની કથાઓ સાંભળીને ભાવવિભોર થઈ જતી હતી. આનંદ ભવનમાં એક વિશાળ પુસ્તકાલય હતું. ઇન્દુએ 'ઝોન ઓફ આર્ક' (જૂન ઓફ આર્ક) નામની વાર્તા વાંચી અને તેમાંથી પ્રેરણા લીધી કે કેવી રીતે એક નાની છોકરીએ શત્રુને પોતાના દેશમાંથી ખદેડી દીધો હતો. રાજકીય પ્રવૃત્તિઓના કારણે તેમના પિતા પંડિત જવાહરલાલ નેહરુ મોટાભાગે જેલમાં રહેતા હતા. પિતા જેલમાં રહીને પણ પત્રોના માધ્યમથી ઇન્દિરાને એ બધું શીખવતા અને જણાવતા જે તેઓ ઇચ્છતા હતા. બાદમાં તે જ પત્રો 'ઇન્દુને પત્રો' (Letters from a Father to His Daughter) નામના પુસ્તકરૂપે પ્રકાશિત થયા. આ પત્રોના માધ્યમથી ઇન્દિરાએ ભારતની પ્રાચીન સભ્યતા તથા સંસ્કૃતિને નજીકથી જાણી.

ઘરના રાજકીય માહોલનો પ્રભાવ શરૂઆતથી જ ઇન્દિરા પર પડ્યો હતો. બાર વર્ષની ઉંમરમાં ઇન્દિરાએ 'વાનર સેના'નું ગઠન કર્યું તથા સ્વતંત્રતા આંદોલન સંબંધિત ગુપ્ત સમાચારોને એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ પહોંચાડવાનું કાર્ય કર્યું; અંગ્રેજ પોલીસને તેની ખબર પણ પડવા દીધી નહીં. ઇન્દિરા બાળપણથી જ પોતાના નોકરોને એકત્ર કરીને મેજ પર ચડીને ભાષણ આપતા હતા. રમત-રમતમાં તેમની આ અભિવ્યક્તિ કળા વધુ નિખરી આવી હતી.

રાજકીય વ્યસ્તતા અને તણાવને કારણે તેમના શિક્ષણ પર જ્યારે પ્રતિકૂળ પ્રભાવ પડવા લાગ્યો, ત્યારે તેમને ટાગોરના 'શાંતિનિકેતન' મોકલી દેવામાં આવ્યા. કવિગુરુ રવીન્દ્રનાથ ટાગોરના સંરક્ષણમાં તેમની પ્રતિભામાં નિખાર આવવા લાગ્યો. ત્યાં તેમને જીવનના સંઘર્ષો સામે લડવાની પ્રેરણા મળી અને તેમણે મણિપુરી નૃત્યનું શિક્ષણ પણ લીધું. આ દરમિયાન તેમના માતા અસ્વસ્થ થઈ ગયા અને તેમને ઇલાજ માટે જર્મની લઈ જવામાં આવ્યા. ઇન્દિરાજી પણ તેમની સાથે જર્મની ગયા, જ્યાં તેમની મુલાકાત ફિરોજ ગાંધી સાથે થઈ. નેહરુજી જેલમાંથી બહાર આવીને જર્મની પહોંચ્યા, પરંતુ કમલા નેહરુને બચાવી શકાયા નહીં. ફિરોજ ગાંધીએ ઇન્દિરાને સાંત્વના આપી તથા ઓક્સફર્ડમાં અભ્યાસ ચાલુ રાખવાનું સૂચન કર્યું.

ત્યારબાદ તેઓ ઓક્સફર્ડ ચાલ્યા ગયા. ત્યાં સ્થાનિક દેખરેખ રાખનાર અગાથા હેરિસન (અગાથા ખ્રિસ્તી) ના પ્રેમ, લાગણી તથા ફિરોજ ગાંધીની દોસ્તીએ તેમના દુઃખ-દર્દોને ઘણા ખરા અંશે ઘટાડી દીધા.

દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ શરૂ થતાં, ૧૯૪૧માં ઇન્દિરા અભ્યાસ અધૂરો છોડીને પાછા ફર્યા. ફિરોજ ગાંધી પણ તેમની સાથે જ ભારત પાછા આવી ગયા. ફિરોજે ઇન્દિરાની સમક્ષ લગ્નનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો, જેને ઇન્દિરાએ સહર્ષ સ્વીકારી લીધો. બંને પરિવારોની સંમતિથી ૨૬ માર્ચ ૧૯૪૨ના રોજ ભારતીય રીતિ-રિવાજો અનુસાર ઇન્દિરા અને ફિરોજના લગ્ન સંપન્ન થયા. ૨૦ ઓગસ્ટ ૧૯૪૪ના રોજ ઇન્દિરાએ રાજીવ ગાંધીને જન્મ આપ્યો. ૧૫ જૂન ૧૯૪૫ના રોજ નેહરુજી જેલમાંથી મુક્ત થઈને ઘરે આવ્યા, જેથી આનંદ ભવનમાં ફરી ખુશીઓ પાછી ફરી. આ બાજુ ઇન્દિરા, ફિરોજ તથા રાજીવ પણ આનંદ ભવનમાં જ રહેવા લાગ્યા, અને આનંદ ભવન પરિવારની રોનકથી ભરાઈ ગયું. આ બધા વચ્ચે ૧૪ ડિસેમ્બર ૧૯૪૬ના રોજ ઇન્દિરાએ તેમના બીજા પુત્ર સંજય ગાંધીને જન્મ આપ્યો, જેનાથી ઘરમાં ખુશીઓનો પાર ન રહ્યો. સમયની સાથે બાળકો મોટા થયા અને તેમને અભ્યાસ માટે દેહરાદૂનની બોર્ડિંગ સ્કૂલમાં મોકલવામાં આવ્યા.

ઇન્દિરા ગાંધીની રાજકીય સફર પર નજર કરીએ તો, ૧૦ જાન્યુઆરી ૧૯૩૮ના રોજ તેઓ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના સદસ્ય બન્યા. ૧૦ ડિસેમ્બર ૧૯૪૨ના રોજ તેમને નૈનીની કેન્દ્રીય જેલમાં કેદ કરવામાં આવ્યા અને નવ માસ પછી તેમને છોડવામાં આવ્યા. ૧૫ ઓગસ્ટ ૧૯૪૭ના રોજ દેશ આઝાદ થયો. ફિરોજ ગાંધી લખનૌમાં 'નેશનલ હેરાલ્ડ' અખબારમાં કામ કરતા હતા, તેથી ઇન્દિરાજી તેમને મળવા લખનૌ આવતા-જતા હતા. બાદમાં તેઓ દિલ્હીમાં પોતાના પિતાની સાથે 'ત્રણ મૂર્તિ ભવન'માં રહેવા લાગ્યા. ૧૫૫ માં તેઓ કોંગ્રેસ કાર્યકારિણીના સદસ્ય બન્યા તથા ૧૯૫૬માં અખિલ ભારતીય યુવા કોંગ્રેસના અધ્યક્ષ બન્યા. ૧૯૫૯માં તેમને સર્વાનુમતે ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના અધ્યક્ષ બનાવવામાં આવ્યા. ૮ સપ્ટેમ્બર ૧૯૬૦ના રોજ તેમના પતિ શ્રી ફિરોજ ગાંધીનું નિધન થયું. આ દુઃખદ સમયમાં થોડો સમય તેઓ રાજનીતિથી દૂર રહ્યા, પરંતુ જલદી જ ફરીથી સક્રિય થયા. ૨૪ મે ૧૯૬૪ના રોજ નેહરુજીનું અવસાન થયું, જેનાથી તેઓ બિલકુલ એકલા પડી ગયા હતા.

૯ જૂન ૧૯૬૪ના રોજ તેમને શાસ્ત્રી મંત્રીમંડળમાં સૂચના અને પ્રસારણ મંત્રી બનાવવામાં આવ્યા. લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીના અચાનક નિધન પછી ૨૪ જાન્યુઆરી ૧૯૬૬ના રોજ તેઓ ભારતના પ્રથમ મહિલા પ્રધાનમંત્રી બન્યા. ૧૯૬૭ની સામાન્ય ચૂંટણીઓમાં તેમને બહુમત મળ્યો તથા ફરીથી તેઓ પ્રધાનમંત્રી બન્યા. તેમના પ્રધાનમંત્રીકાળ દરમિયાન તેમણે બેંકોનું રાષ્ટ્રીયકરણ (૧૯૬૭), રાજવી પરિવારોની પ્રિવી પર્સ (પેન્શન) બંધ કરવી (૧૯૭૦), ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ (૧૯૭૧)માં વિજય તથા પોખરણ પરમાણુ પરીક્ષણ (૧૯૭૪) જેવી મહત્વપૂર્ણ ઉપલબ્ધિઓ હાંસલ કરી. આ ઐતિહાસિક ઉપલબ્ધિઓ બદલ ૧૯૭૨માં તેમને ભારતનું સર્વોચ્ચ સન્માન 'ભારત રત્ન' પ્રદાન કરવામાં આવ્યું.

જૂન ૧૯૭૫માં તેમણે દેશમાં 'આપાતકાળ' (ઇમરજન્સી)ની ઘોષણા કરી તથા વિઘટનકારી શક્તિઓને ડામવાનો નિર્ણય લીધો. પ્રેસ પર પાબંદી લગાવી દેવામાં આવી અને મૌલિક અધિકારો મર્યાદિત કરી દેવાયા, પરંતુ દેશવાસીઓને આ નિર્ણય રાજી ન આવ્યો. ૧૯૭૭ની સામાન્ય ચૂંટણીમાં તેમને જબરદસ્ત હારનો સામનો કરવો પડ્યો અને જનતા પાર્ટીની સરકાર આવી. જોકે, આંતરિક કલહના કારણે તે સરકાર વધુ સમય ટકી શકી નહીં. ૧૯૮૦ની મધ્યવર્તી ચૂંટણીમાં ઇન્દિરા ગાંધી ફરીથી સત્તામાં પાછા આવ્યા. ૧૯૮૨માં નવમા એશિયન ગેમ્સ (રમતોત્સવ)નું સફળ આયોજન થયું. ભારતના પ્રથમ અંતરિક્ષયાત્રી રાકેશ શર્માને અંતરિક્ષમાં મોકલવામાં આવ્યા. ૧૯૮૪માં સુવર્ણ મંદિરમાં આતંકવાદને ખતમ કરવા માટે ઓપરેશન બ્લુ સ્ટાર હાથ ધરવામાં આવ્યું. દેશવાસીઓ તેમને આ શાસકીય મજબૂતીને કારણે અદભુત નેતા માનતા હતા. ૩૧ ઓક્ટોબર ૧૯૮૪ના રોજ તેમના જ સુરક્ષાકર્મીઓએ ગોળીઓ મારીને તેમની હત્યા કરી નાખી. આ પ્રકારે દેશે એક સક્ષમ અને લોખંડી નેતા ગુમાવી દીધા.

આંતરરાષ્ટ્રીય ક્ષેત્રે રશિયા સાથેની મૈત્રીને દ્રઢ બનાવી, તેમજ ચીન, અમેરિકા અને પાકિસ્તાન સાથેના સંબંધોમાં સંતુલન જાળવ્યું. ફ્રાન્સ સાથે પરમાણુ ઇંધણ સમજૂતી વગેરે તેમની અનેકવિધ ઉપલબ્ધિઓ રહી. દેશના સ્વતંત્રતા આંદોલનથી લઈને ભારતના પ્રધાનમંત્રી પદ સુધીની સફરમાં આપણા દેશના વિકાસમાં ઇન્દિરા ગાંધીનું યોગદાન અત્યંત મહત્વપૂર્ણ રહ્યું છે. દેશવાસીઓ સદૈવ તેમની સેવાઓનું સ્મરણ કરતા રહેશે.

— સૌજન્ય: ભારત કી ગૌરવશાલી મહિલાએ (માધવાનંદ સારસ્વત)

સતત ચાર વખત દેશના પ્રધાનમંત્રી રહેલાં શ્રીમતી ઇન્દિરા ગાંધી

મુખ્ય ઉપલબ્ધિઓ:

  • હરિત ક્રાંતિની શરૂઆત.
  • ૧૪ મોટી વ્યાપારી બેંકોનું રાષ્ટ્રીયકરણ.
  • પ્રિવી પર્સ (રાજભથ્થું) ની સમાપ્તિ.
  • સ્વતંત્રતા સૈનિક સન્માન પેન્શન યોજના.
  • સિક્કિમનું ભારતમાં વિલય (વિલીનીકરણ).
  • પોખરણમાં પ્રથમ પરમાણુ પરીક્ષણ.
  • પ્રથમ વખત કોઈ ભારતીય (રાકેશ શર્મા) દ્વારા સોયુજ ટી-૧૧ ની મદદથી અંતરિક્ષ યાત્રા.
  • જવાહરલાલ નેહરુ વિશ્વવિદ્યાલય (JNU), દિલ્હીની સ્થાપના.

સાહસિક પગલાં:

  • ૧૯૭૧ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધમાં ઐતિહાસિક વિજય અને બાંગ્લાદેશનું નિર્માણ.
  • ઓપરેશન બ્લુ સ્ટાર, જેના દ્વારા ખાલિસ્તાની આંદોલનને નાથવામાં આવ્યું.

મહત્વપૂર્ણ પહેલ:

  • ગૌ આયોગનું ગઠન.
  • વન્ય જીવો અને પશુઓના શિકાર પર પ્રતિબંધ.
  • સંશોધન અને ગુપ્તચર સંસ્થા 'રો' (RAW) નું ગઠન.
  • પંચવર્ષીય યોજના અંતર્ગત 'ગરીબી હટાવો'નું સૂત્ર અને વીસ સૂત્રીય કાર્યક્રમ.
  • બંધારણમાં 'ધર્મનિરપેક્ષતા' (સેક્યુલર) અને 'સમાજવાદ' શબ્દોનો સમાવેશ.
  • પાકિસ્તાન સાથે ઐતિહાસિક શિમલા કરાર.

ઐતિહાસિક કલંક / પડકાર:

  • દેશમાં લાદવામાં આવેલી કટોકટી (ઇમરજન્સી / આપાતકાળ).

Comments

Popular posts from this blog

વોટ્સએપ પિંક માલવેર છે જે ગ્રુપ ચેટ્સ દ્વારા ફેલાય છે

જો ઈંસ્ટોલ થઈ જાય છે; તો બનાવટી અને દૂષિત વ્હોટ્સએપ પિંક (ગુલાબી) એપ્લિકેશન લક્ષિત ઉપકરણનો સંપૂર્ણ નિયંત્રણ લઈ લે છે. એપ્લિકેશનની થીમને તેના ટ્રેડમાર્ક લીલાથી ગુલાબી કલરનું બનાવવાનો દાવો કરતી કડીઓ મોકલી વોટ્સએપ વપરાશકર્તાઓ સાથે અસામાન્ય બાઇટિંગ તકનીક દેખાઈ છે. સાથોસાથ, તે ‘‘ નવી સુવિધાઓ ’’ નું પણ વચન આપે છે જે કઈ છે એનો કોઈ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો નથી. સાયબર નિષ્ણાતોએ મેસેજિંગ એપ્લિકેશનના વપરાશકર્તાઓને ચેતવણી આપી છે કે આવી કોઈ પણ કડી ખોલવાનું ટાળો.આને લઈને એ લિંકને વોટ્સએપે ઓફિશિયલ અપડેટમાંથી ઢાંકી દેવામાં આવી છે જે કડીના ફેલાવાની પાછળના દૂષિત ઉદ્દેશ્યથી લોકો અજાણ છે. જો કોઈ વપરાશકર્તા લિંક પર ક્લિક કરી દે છે, તો તેમના ફોન હેક થઈ શકે છે અને તેમના વ્હોટ્સએપ એકાઉન્ટની એક્સેસ પણ ગુમાવી શકે છે. વોટ્સએપ વપરાશકર્તાઓ સાથેના ધોરણ મુજબ, તેમાંના ઘણા અજાણતાં આ કડી શેર કરી રહ્યાં છે.  શરૂઆતમાં આ કડી શોધી કાઢનારા સાયબર સિક્યુરિટી નિષ્ણાત રાજશેખર રાજહરીયાએ તેમના ટ્વિટર એકાઉન્ટ દ્વારા વપરાશકર્તાઓને ચેતવણી આપી હતી. વોટ્સએપ પિંકથી સાવધ રહો !! એક એપીકે ડાઉનલોડ લિંક વોટ્સએપ ગ્રુપોમાં વાયરસ ફેલાવવામાં આવ...

માલવેર, બોટનેટ અને રેન્સમવેર

ઇન્ટરનેટ એ એક શક્તિશાળી અને ઉપયોગી સાધન છે , પરંતુ તે જ રીતે કે સીટ બેલ્ટને બાંધ્યા  વિના વાહન ચલાવવું જોઈએ નહીં અથવા હેલ્મેટ વિના બાઇક ચલાવવી ન જોઈએ , એ જ રીતે કેટલીક મૂળભૂત સાવચેતી લીધા વિના ઓનલાઇન પ્રવૃત્તિઓનું સાહસ ન કરવું જોઈએ.   માલવેર અને બોટનેટ (Malware & Botnets)   વાયરસ (Virus)   વાયરસ એક હાનિકારક પ્રોગ્રામ્સ છે જે કમ્પ્યુટર અને અન્ય કનેક્ટેડ ડિવાઇસીસમાં ઘણી રીતે પ્રસારિત કરી શકાય છે. તેમ છતાં વાયરસ ઘણી રીતે જુદા જુદા છે , બધા એક ઉપકરણથી બીજામાં પોતાને ફેલાવવા અને પાયમાલી પેદા કરવા માટે રચાયેલ છે. મોટે ભાગે , વાયરસ એવા ગુનેગારો માટે રચાયેલ છે જે તેમને ચેપગ્રસ્ત ઉપકરણોની અમુક પ્રકારની એક્સેસ બનાવે છે.   સ્પાયવેર (Spyware)   “ સ્પાયવેર ” અને “ એડવેર ” ની વ્યાખ્યા ઘણી જુદી જુદી તકનીકીઓને લાગુ પડે છે. તેમના વિશે જાણવાની બે મહત્વપૂર્ણ બાબતો છે:   ·         તે તમારી પરવાનગી વિના તમારા ઉપકરણ પર પોતાને ડાઉનલોડ કરી શકે છે (સામાન્ય રીતે જ્યારે તમે કોઈ અસુરક્ષિત વેબસાઇટની મુલાકાત લો અથવા જો...

તમારી ગોપનીયતાનું સંચાલન

આજના વિશ્વમાં , દરેક વ્યક્તિ ડિજિટલ રીતે કનેક્ટેડ છે.ઓનલાઇન અને ઓફલાઇન બંને રીતે સુરક્ષા  અને સલામતી વિશે વિચારવું આવશ્યક છે. આ ગોપનીયતા ટીપ્સ તમને , તમારા પરિવાર અને મિત્રોને ગોપનીયતા-સમજશકિત બનાવવામાં અને ઓનલાઇન સુરક્ષિત રહેવામાં મદદ કરી શકે છે.                                                     Photo : https://www.techsafety.org/   કિશોરો માટે ટિપ્સ   તમે જાણો છો , મિત્રો સાથે કનેક્ટ થશો અને રમતો ઓનલાઇન રમો છો. જેમ તમે રસ્તાને પાર કરતા પહેલા બંને બાજુએ જુઓ છો (જેની આપણને આશા છે તેમ કરો છો) , ખાતરી કરો કે તમે ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ વધુ સુરક્ષિત અને સલામત રીતે કરી રહ્યા છો. કાળજી સાથે શેર કરો : ·         તમે જે પોસ્ટ કરો છો તે આજીવન ટકી શકે છે: ઓનલાઇન પોસ્ટ કરતાં પહેલાં , વિચારો કે અન્ય લોકો તમારા પાસેથી શું શીખી શકે છે અને ભવિષ્યમાં કોણ તેને જોઈ શકે છે - શિક્ષકો , માતાપિતા , કોલેજ અને સંભવિત એમ્પ્લોયરો....