તે ૧૯૪૭નો દોર હતો, જ્યારે ભારતને આઝાદીની સોગાતની સાથે વિભાજનનો જખમ પણ મળ્યો. પાકિસ્તાનથી ઘણા લોકો પોતાના જીવ બચાવી જલદીથી ભારત પહોંચવા માંગતા હતા, કેમ કે ગઈકાલે જે પોતાનો દેશ હતો, આજે તે બીજા કોઈકનો થઈ ગયો હતો. એ જ રીતે, ઘણા લોકો ભારતમાંથી પાકિસ્તાન ચાલ્યા ગયા.
તેનો પરિવાર ખૂબ ઇજ્જત અને રુતબાવાળો હતો, પરંતુ વતન પ્રત્યેની મહોબ્બત ખાતર તેમણે પરિવારના ઘણા લોકોને ખુદા-હાફિઝ કહીને પોતાના ભારતની રાહ પકડી. એ શખ્સ આઝાદ હિન્દ ફોજનો એક વફાદાર સિપાઈ હતો, જેણે આઝાદીના જંગમાં અંગ્રેજી સેનાનો બહાદુરીથી સામનો કર્યો હતો. ફોજના સુપ્રીમ કમાન્ડર નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝને તેના પર ખૂબ ગર્વ હતો; તેનું નામ હતું- જનરલ શાહનવાઝ ખાન.
ભારત-પાક વિભાજનમાં જ્યારે લાખો મુસલમાનો ભારત છોડીને પાકિસ્તાન જઈ રહ્યા હતા, ત્યારે તેમણે કહ્યું હતું કે, "મારો દેશ હિન્દુસ્તાન હતો અને તે જ રહેશે, એટલા માટે હું માતૃભૂમિની સેવા માટે ભારત જઈ રહ્યો છું." એ વખતે ઘણા લોકોએ તેમને સમજાવ્યા અને ભડકાવ્યા પણ ખરા. કોઈએ એમ પણ કહ્યું કે, "ત્યાં કોઈ તમને પાણી માટે પણ નહીં પૂછે અને શક્ય છે કે કોઈ તમારા નામની સાથે જોડાયેલો 'ખાન' શબ્દ સાંભળીને તમને મારી પણ નાખે." પરંતુ જનરલ શાહનવાઝને કોઈ પ્રલોભનો કે નસીયતો ડગાવી શકી નહીં. તેઓ ભારત આવ્યા અને આ જ ધરતીની સેવા કરતાં તેમણે આખરી શ્વાસ લીધા.
જ્યારે તેઓ આઝાદ હિન્દ ફોજમાં હતા, ત્યારે તેમણે પોતાના રણકૌશલથી અંગ્રેજોની ઊંઘ હરામ કરી દીધી હતી. તેમના એક જ હુકમ પર આઝાદ હિન્દના સિપાહીઓ જાન કુરબાન કરવા માટે તૈયાર થઈ જતા હતા. યુદ્ધની બદલાયેલી પરિસ્થિતિઓને કારણે બ્રિટિશ સરકારે તેમને કેદ કરી લીધા અને એમના પર મુકદ્દમો ચલાવવામાં આવ્યો.
નેતાજી સુભાષના સહયોગી હોવાને કારણે અંગ્રેજો તેમને મૃત્યુદંડ આપવા ઇચ્છતા હતા, પરંતુ શાહનવાઝને મોતનો કોઈ ખોફ ન હતો. તેઓ અંગ્રેજ સરકારથી ન તો દબ્યા કે ન તો ઝૂક્યા. છેલ્લે તેઓ બરી થયા અને દેશની આઝાદી બાદ સક્રિય રાજનીતિમાં સામેલ થયા.
આઝાદીના આ સિપાહી જાણતા હતા કે આઝાદ થયેલા દેશમાં રાજનેતાઓની પણ એટલી જ જવાબદારી છે, જેટલી સરહદ પર તૈનાત એક સૈનિકની. તેઓ ૧૯૫૨માં મેરઠથી સાંસદ તરીકે ચૂંટાયા. એના પછી તેઓ ૧૯૫૭, ૧૯૬૨ અને ૧૯૭૧માં પણ અહીંથી જ જીત્યા. તેઓ કેન્દ્ર સરકારના મંત્રી પદ પર પણ રહ્યા.
તેમને એ વાતનો વસવસો હતો કે નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ જેવું સપનું લઈને ચાલ્યા હતા, તેવું ભારત ન બનાવી શક્યા; પરંતુ તેમણે નેતાજીના નામ પર એક ગામ જરૂર વસાવ્યું હતું. તે ગામનું નામ છે—'સુભાષગઢ'. તે ઉત્તરાખંડમાં છે અને હરિદ્વારની નજીક સ્થિત છે.
જનરલ શાહનવાઝ અને નેતાજીની જન્મતિથિમાં પણ એક અદ્ભુત સમાનતા હતી. નેતાજીનો જન્મદિવસ ૨૩ જાન્યુઆરી (૧૮૯૭)ના રોજ આવે છે, જ્યારે શાહનવાઝનો ૨૪ જાન્યુઆરી (૧૯૧૪)ના રોજ. તેમનો જન્મ રાવલપિંડી (હવે પાકિસ્તાન)ના મટૌર ગામમાં થયો હતો.
૧૯૪૦માં તેઓ બ્રિટિશ ઇન્ડિયન આર્મીમાં સામેલ થયા, પરંતુ જ્યારે નેતાજીએ દેશની આઝાદી માટે આહ્વાન કર્યું, ત્યારે તેઓ બોલ્યા—"હું હાજર છું!" અને તેઓ નેતાજીના મજબૂત તથા વિશ્વાસપાત્ર સાથી બની ગયા. ૯ ડિસેમ્બર ૧૯૮૩ના રોજ તેમનું અવસાન થયું.
આજે દેશમાં સાંપ્રદાયિકતાનું ઝેર ઘોળાઈ રહ્યું છે, દેશભક્તિ અને ધર્મની નવી-નવી વ્યાખ્યાઓ સામે આવી રહી છે. આ શોરબકોરમાં રોજ ઘણા નવા અવાજો ઊઠે છે અને ઘણા ગુમ થઈ જાય છે. એ ગુમ થઈ ગયેલા અવાજોમાં એક અવાજ જનરલ શાહનવાઝ ખાનનો પણ છે, જેમણે હિન્દુસ્તાનની સેવા માટે પાકિસ્તાનને અલવિદા કહી દીધું હતું. જે લડાઈ શાહનવાઝ અને તેમના સાથીઓએ અંગ્રેજો સામે જીતી હતી, આપણને આઝાદી સોંપીને કદાચ તે આપણાથી હારી ગયા!
— રાજીવ શર્મા (સૌજન્ય: હેરિટેજ ટાઇમ્સ)

Comments
Post a Comment