સાયબર ક્રાઇમ રિપોર્ટિંગ

સાયબર ક્રાઇમની તપાસ અને કાર્યવાહી ચલાવવાનું ખાસ કરીને મુશ્કેલ હોઈ શકે છે કારણ કે તે ઘણી વાર કાનૂની અધિકારક્ષેત્ર અને આંતરરાષ્ટ્રીય સીમાઓને પણ પાર કરે છે. વધારામાં, ગુનેગાર કોઈ ઓનલાઇન ગુનાહિત કામગીરીને વિખેરી નાખે છે  - ફક્ત કોઈ નવી પ્રવૃત્તિ શરૂ કરવા માટે - કોઈ ઘટના અધિકારીઓના ધ્યાનમાં આવે તે પહેલાં.

                                                Image Source : Google

સારા સમાચાર એ છે કે કેન્દ્રીય, રાજ્ય અને સ્થાનિક કાયદા અમલીકરણ અધિકારીઓ સાયબર ક્રાઇમ વિશે વધુ સુસંસ્કૃત બની રહ્યા છે અને આ ધમકીઓનો જવાબ આપવા માટે વધુ સંસાધનો વિચારી રહ્યા છે. વળી, પાછલા ઘણા વર્ષોમાં, ઘણા નવા એન્ટી સાયબર ક્રાઇમ કાયદા પસાર કરવામાં આવ્યા છે જે કેન્દ્ર, રાજ્ય અને સ્થાનિક અધિકારીઓને આ ગુનાઓની તપાસ અને કાર્યવાહી કરવા માટે સશક્ત બનાવે છે. જો કે, સાયબર ક્રિમિનલ્સના નકારાત્મક વર્તનને રોકવા અને ન્યાય વ્યવસ્થા માટે કાયદા અમલીકરણને તમારી સહાયની જરૂર છે.

કોનો સંપર્ક કરવો

·        સ્થાનિક કાયદા અમલીકરણ સંસ્થા : જો તમે બહુપક્ષીય સાયબર ક્રાઇમના લક્ષ્યાંક બન્યા હોવ તો, તમારી સ્થાનિક કાયદા અમલીકરણ એજન્સી (કાં તો પોલીસ વિભાગ અથવા સાયબર સેલ ઓફિસ) તમારી સહાય કરશે,તેમની ઔપચારિક અહેવાલ લેવાની અને અન્ય એજન્સીઓને રેફરલ્સ આપવાની ફરજ છે, જ્યારે યોગ્ય હોય.તેના વિશેની જાણ થતાંની સાથે જ તમારી પરિસ્થિતિની જાણ કરો. કેટલાક સ્થળોએ સ્થાનિક  સાયબર સેલ જેવા વિભાગો હોય છે જે ખાસ કરીને સાયબર ક્રાઇમ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.

·        https://cybercrime.gov.in/ : પોર્ટલ ભારત સરકારની પહેલ છે જે પીડિતો / ફરિયાદકર્તાઓને સાયબર ક્રાઇમની ફરિયાદો ઓનલાઇન રિપોર્ટ કરવા માટે સુવિધા આપે છે. આ પોર્ટલ મહિલાઓ અને બાળકો વિરુદ્ધના સાયબર ગુનાઓ પર વિશેષ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને સાયબર ગુનાઓ સંબંધિત ફરિયાદોનું પાલન કરે છે. આ પોર્ટલ પર નોંધાયેલી ફરિયાદો કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓ / પોલીસ દ્વારા ફરિયાદમાં ઉપલબ્ધ માહિતીના આધારે કાર્યવાહી કરવામાં આવે છે. ત્વરિત કાર્યવાહી માટે ફરિયાદ નોંધાવતી વખતે સાચી અને સચોટ વિગતો આપવી હિતાવહ છે.

·        રાજ્ય / કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશોમાં પણ નોડલ અધિકારી અને ફરિયાદ અધિકારીનો સંપર્ક કરી શકાય. ફરિયાદી કે જેમણે રાષ્ટ્રીય સાયબર ક્રાઇમ રિપોર્ટિંગ પોર્ટલ પર "રિપોર્ટ એન્ડ ટ્રેક" વિકલ્પનો ઉપયોગ કરીને ફરિયાદ નોંધાવી છે, જો જવાબ યોગ્ય યા સંતોષકારક ન હોય તો સંબંધિત કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશોના નોડલ અધિકારી અથવા ફરિયાદ અધિકારીનો સંપર્ક કરી શકે છે.ગુજરાત માટે નોડલ ઓફિસરનો ઈમેઈલ cc-cid@gujarat.gov.in, ફરિયાદ અધિકારી adgpcrime1@gujarat.gov.in  અને ફોન નં છે 079-23254422

·        રાષ્ટ્રીય હેલ્પલાઈન નંબર 155260 નો પણ સંપર્ક કરી શકો છો. 

પુરાવા એકત્રિત કરો અને રાખો 

તમે સાયબર ક્રાઇમની જાણ કરો ત્યારે તમને પહેલા પુરાવા પૂરા પાડવાનું કહેવામાં ન આવે, તેમ છતાં, તમારી ફરિયાદ સાથે સંબંધિત કોઈ પુરાવા રાખવાનું ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. તમને તપાસની અથવા કાયદેસરના પુરાવા માટે પ્રદાન કરવા વિનંતી કરવામાં આવે છે તેવી સ્થિતિમાં એ વસ્તુઓને સુરક્ષિત સ્થાને રાખો. પુરાવાઓમાં નીચેનાનો સમાવેશ થઈ શકે છે, પરંતુ તે મર્યાદિત નથી :

·        ક્રેડિટ કાર્ડની રસીદ

·        બેંક સ્ટેટમેન્ટ

·        પરબિડીયું (જો મેઇલ અથવા કુરિયર દ્વારા પત્ર અથવા આઇટમ પ્રાપ્ત થાય તો)

·        બ્રોશર / પેમ્ફ્લેટ

·        ઓનલાઇન મની ટ્રાન્સફર રસીદ

·        ઇમેઇલની નકલ - ઇમેઇલ્સની મુદ્રિત અથવા પ્રાધાન્ય ઇલેક્ટ્રોનિક નકલો (જો છાપવામાં આવે તો, સંપૂર્ણ ઇમેઇલ હેડર માહિતી શામેલ હોય)

·        વેબપૃષ્ઠનો URL - મુદ્રિત અથવા પ્રાધાન્ય વેબ પૃષ્ઠોની ઇલેક્ટ્રોનિક નકલો

·        ચેટ ટ્રાંસ્ક્રિપ્ટ્સ

·        શંકાસ્પદ મોબાઇલ નંબરનો સ્ક્રીનશોટ

·        ચેટરૂમ અથવા ન્યૂઝગ્રુપ ટેક્સ્ટ

·        તકરાર

·        લોગ ફાઇલો, જો ઉપલબ્ધ હોય તો, તારીખ, સમય અને સમય ઝોન સાથે

·        સોશિયલ મીડિયા સંદેશા

·        વિડિઓઝ

·        છબીઓ-ફોટાઓ

·        કોઈપણ અન્ય પ્રકારનો દસ્તાવેજ

 To Be Continued....વધુ આવતા લેખમાં ......