'હાઉં ડેમોક્રસીઝ ડાઈ' (લોકશાહી કેવી રીતે મૃત્યુ પામે છે)

વેનેઝુએલામાં, હ્યુગો ચાવેઝ એક રાજકીય બાહ્ય વ્યક્તિ હતા, જેમણે ભ્રષ્ટ શાસિત વર્ગ અને ગરીબોના જીવનમાં સુધારો લાવવા દેશની વિશાળ તેલ સંપત્તિનો ઉપયોગ કરવાનું વચન આપ્યું. કુનેહપૂર્વક સામાન્ય વેનેઝુએલનોના ક્રોધને ટેપ કરવા, જેમાંથી ઘણાને સ્થાપિત રાજકીય પક્ષો દ્વારા અવગણના અથવા દુર્વ્યવહાર થવાનો અનુભવ થયો હતો.એવાઓ દ્વારા ચાવેઝને 1998 માં રાષ્ટ્રપતિ તરીકે ચૂંટવામાં આવ્યા. ચાવેઝના ગૃહ રાજ્ય બારીનાસમાં ચૂંટણીની આગલી રાતે એક મહિલાએ કહ્યું કે, “લોકશાહી ચેપગ્રસ્ત છે. અને ચાવેઝ એકમાત્ર એન્ટીબાયોટીક(દવા) છે."

જ્યારે ચાવેઝે તેના વચન મુજબ આપેલ ક્રાંતિની શરૂઆત કરી ત્યારે તેણે લોકશાહી પદ્ધતિથી શરૂઆત કરી. 1999 માં, તેણે નવી વિધાનસભા માટે મુક્ત ચૂંટણીઓ યોજી, જેમાં તેના સાથીઓએ ભારે બહુમતી મેળવી.આનાથી ચવિસ્તાઓને એકલા હાથે નવું બંધારણ લખવાની મંજૂરી મળી ગઈ.તે લોકશાહી બંધારણ હતું. તેમ છતાં,તેની કાયદેસરતાને મજબૂત કરવા માટે, 2000 માં નવીન રાષ્ટ્રપતિ અને ધારાસભ્યોની ચૂંટણીઓ યોજાઇ.ચાવેઝ અને તેના સાથીઓએ તે પણ જીતી લીધી.થોડા સમય બાદ ચાવેઝની લોકપ્રિયતાનો તીવ્ર વિરોધ શરૂ થયો અને એપ્રિલ 2002 માં, લશ્કર દ્વારા ટૂંક સમયમાં તેને પછાડવામાં આવ્યો. પરંતુ આ બળવો નિષ્ફળ ગયો, વિજયી ચાવેઝને બંધારણે વધુ લોકશાહી કાયદેસરતા માટે પોતાના દાવો કરવાની મંજૂરી આપી.

2003 સુધી ચાવેઝે સરમુખત્યારશાહી તરફ પોતાનાં પ્રથમ સ્પષ્ટ પગલાં લીધાં ન હોતા. જાહેર સમર્થન ક્ષીણ થવાની સાથે તેણે વિરોધી આગેવાની હેઠળના લોકમત સ્થગિત કરી દીધા, જેના કારણે તેને એક વર્ષ પછી હોદ્દા પરથી પાછો ખેંચી લીધો હોત,પરંતુ તેલના વધતા ભાવોએ તેના માટે જીતવા માટેનું પૂરતું સ્થાન વધાર્યું હતું.2004 માં, સરકારે તે લોકોને બ્લેકલિસ્ટ કર્યાં જેમણે રિકોલ અરજી પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા અને સુપ્રીમ કોર્ટને પેક કરી દીધી હતી, પરંતુ 2006 માં ચાવેઝની ચૂંટણીમાં તેને લોકશાહી પલટો જાળવવાની મંજૂરી આપી. 2006 પછી ચાવીસ્ટા શાસન વધુ દમનકારી બન્યું, એક મુખ્ય ટેલિવિઝન સ્ટેશન બંધ કરાવ્યું, શંકાસ્પદ આરોપો પર વિપક્ષી રાજકારણીઓ, ન્યાયાધીશો અને મીડિયાના આંકડાઓ વગેરે ધરપકડ અથવા દેશનિકાલ કરાવ્યા, અને રાષ્ટ્રપતિની મુદત મર્યાદાને દૂર કરી,જેથી ચાવેઝ અનિશ્ચિત સમય માટે સત્તામાં રહી શકે.

જ્યારે ચાવેઝ કેન્સરથી મૃત શૈયા પર પડેલો, છતાં 2012 માં ફરીથી ચૂંટાયો હતો, ત્યારે આ હરીફાઈ મુક્ત હતી પરંતુ ન્યાયી ન હોતી: ચાવીસ્મોએ મોટાભાગના મીડિયાને અંકુશમાં રાખ્યું હતું અને સરકારની વિશાળ મશીનરીને તેના પક્ષમાં ગોઠવી દીધી હતી. એક વર્ષ પછી ચાવેઝના મૃત્યુ પછી, તેના અનુગામી, નિકોલસ માદુરોએ, બીજી શંકાસ્પદ ચૂંટણી જીતી લીધી હતી, અને 2014 માં, તેની સરકારે એક વિપક્ષી નેતાને કેદ કર્યો હતો.તેમ છતાં, 2015 ની વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં વિપક્ષનો ધરખમ વિજય ટીકાકારોના દાવા પર વિશ્વાસ કરતો લાગ્યો હતો કે વેનેઝુએલા હવે લોકશાહી નથી. ત્યારે જ જ્યારે નવી એકલ-પક્ષની વિધાનસભાએ 2017 માં કોગ્રેસની સત્તાનો દબદબો થયો, ચાવેઝ દ્વારા પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ પદ સંભાળ્યાના લગભગ બે દાયકા પછી, વેનેઝુએલાને લોકશાહી તરીકે વ્યાપકપણે માન્યતા આપવામાં આવી હતી.લોકશાહીઓ હવે આ રીતે મરી જાય છે. ફાસિસ્ટ સરમુખત્યારશાહી - ફાશીવાદ, સામ્યવાદ અથવા લશ્કરી શાસનના રૂપમાં - સમગ્ર વિશ્વમાં અદૃશ્ય થઈ ગઈ છે. લશ્કરી દળ અને અન્ય હિંસક હુમલા દુર્લભ છે. મોટા ભાગના દેશોમાં નિયમિત ચૂંટણીઓ યોજાય છે.જુદા જુદા માધ્યમોથી લોકશાહીઓ હજી પણ મરી રહી છે, શીત યુદ્ધના અંત પછી, મોટાભાગના લોકશાહી ભંગાણ સેનાપતિઓ અને સૈનિકો દ્વારા નહીં પરંતુ ખુદ ચૂંટાયેલી સરકારો દ્વારા કરવામાં આવ્યા છે. વેનેઝુએલાના ચાવેઝની જેમ, ચૂંટાયેલા નેતાઓએ જ્યોર્જિયા, હંગેરી, નિકારાગુઆ, પેરુ, ફિલિપાઇન્સ, પોલેન્ડ, રશિયા, શ્રીલંકા, તુર્કી અને યુક્રેનમાં લોકશાહી સંસ્થાઓને પલટાવી દીધી છે. લોકશાહી બેકસ્લાઇડિંગની શરૂઆત આજે બેલેટ બોક્સથી થાય છે.

ચૂંટણી માર્ગ ખતરનાક ભ્રામક રીતે તૂટી રહ્યો છે. પિનોચેટ ચિલીની જેમ ક્લાસિક બળવાની સાથે, લોકશાહીનું મૃત્યુ તાત્કાલિક અને બધા માટે સ્પષ્ટ છે. રાષ્ટ્રપતિનો મહેલ સળગ્યો. રાષ્ટ્રપતિને મારી નાખવામાં આવે છે, કેદ કરવામાં આવે છે અથવા તેમને દેશનિકાલ કરવામાં આવે છે. બંધારણ સસ્પેન્ડ અથવા ખસી ગયું છે. ચૂંટણી માર્ગ પર, આમાંથી કંઈ થતું નથી. શેરીઓમાં કોઈ વ્યવસ્થા નથી. બંધારણો અને અન્ય નામવાળી લોકશાહી સંસ્થાઓ એ જ સ્થાને રહે છે. લોકો હજી પણ મતદાન કરે છે. ચૂંટાયેલા ઓટોક્રેટ્સ તેના પદાર્થને બહાર કાઢતી વખતે લોકશાહીનો પોપડો જાળવે છે.

- સ્ટીવન લેવિટ્સકી અને ડેનિયલ ઝિબ્લાટ લિખિત

'હાઉં ડેમોક્રસીઝ ડાઈ' (લોકશાહી કેવી રીતે મૃત્યુ પામે છે) પુસ્તકમાંથી