સૌથી મહાન આધુનિક ઉર્દૂ કવિઓમાંના એક, સ્વર્ગસ્થ રઘુપતિ સહાય 'ફિરાક' ગોરખપુરી એવા કવિઓમાંના એક હતા જેમણે ઉર્દૂ કવિતામાં નવી પરંપરાનો પાયો નાખ્યો હતો. તેમણે લખવાનું શરૂ કર્યું તે સમયગાળા દરમિયાન, તેમની કવિતાનો મોટો હિસ્સો રુમાનિયત, રહસ્યવાદ અને શાસ્ત્રીયવાદ સાથે જોડાયેલો હતો. સમયનું સત્ય અને લોકજીવનના વિવિધ રંગો તેમાં લગભગ ગેરહાજર હતા.
નઝીર અકબરાબાદી, ઇલ્તાફ હુસૈન હાલીની જેમ તેમણે આ પરંપરા તોડીને કવિતાને નવા મુદ્દાઓ, નવી ભાષા અને નવા વિષયો સાથે જોડી.
“आने वाली नस्लें तुम पर रश्क करेंगी हम असरों
जब भी उनको ध्यान आएगा,तुमने फ़िराक़ को देखा है”
આ શેર રઘુપતિ સહાય ઉર્ફે "ફિરાક" સાહેબે પોતાના માટે લખ્યું છે. ખરેખર દુનિયા એ લોકો પર ઈર્ષ્યા કરે છે જેમણે ફિરાક ગોરખપુરીને જોયા છે અને તેમની સામે બેસી પોતાના કલામ સાંભળ્યા. ત્યાં એક કહાણી છે.
ફિરાકના ભત્રીજા અજયમાન સિંહે તેમના પર એક પુસ્તક લખ્યું છે. 'Firaq Gorakhpuri: The Poet of Pain & Esctasy'. આ પુસ્તકમાં તેઓ એક વાત લખે છે - જ્યારે નેહરુ વડાપ્રધાન બન્યા ત્યારે તેઓ એકવાર અલ્હાબાદ આવ્યા હતા.
ફિરાક જ્યારે તેમના ઘરે પહોંચ્યો ત્યારે રિસેપ્શનિસ્ટે સ્લિપ પર તેમનું નામ લખવા કહ્યું. તેમણે રઘુપતિ સહાય લખી દીધું હતું. રિસેપ્શનિસ્ટે આગળ આર સહાય લખીને સ્લિપ મોકલી. 15 મિનિટ પછી પણ ફોન ન આવ્યો ત્યારે ફિરાક ગુસ્સે થઈ ગયા, બૂમો પાડવા લાગ્યા, અવાજ સાંભળીને નેહરુ બહાર આવ્યા.
વાત સમજતાં નેહરુએ કહ્યું કે હું તમને 30 વર્ષથી રઘુપતિના નામથી ઓળખું છું, મને શું ખબર કે આ આર. સહાય કોણ છે? જ્યારે તેમને અંદર લઈ જવામાં આવ્યા ત્યારે નેહરુએ તેમના ચહેરા તરફ જોયું અને પૂછ્યું, "શું તમે ગુસ્સે છો?" ફિરાકે આ શેર સાથે જવાબ આપ્યો,
“तुम मुखातिब भी हो, करीब भी
तुमको देखें कि तुमसे बात करें”
તેમના શબ્દોમાં સામાજિક દુખ-દર્દ અંગત લાગણી બનીને ખીલે છે. ફિરાકે જીવનના કડવા સત્યોને રુમાન સાથે અને ભવિષ્યની આશાને ભારતીય સંસ્કૃતિ અને પ્રતીકો સાથે જોડીને પોતાની કવિતાનો અનોખો મહેલ ઊભો કર્યો. ફિરાકની પુણ્યતિથિ (3 માર્ચ) પર તેમની યાદો અને કવિતાઓને તેમના કેટલાક શબ્દો સાથે સલામ!
शाम-ए-ग़म कुछ उस निगाह-ए-नाज़ की बातें करो
बेख़ुदी बढ़ती चली है राज़ की बातें करो
ये सुकूत-ए-नाज़, ये दिल की रगों का टूटना
ख़ामुशी में कुछ शिकस्त-ए-साज़ की बातें करो
—
तेरे आने की क्या उमीद मगर
कैसे कह दूँ कि इंतिज़ार नहीं
—-
"मज़हब की ख़राबी है न अख़्लाक़ की पस्ती
दुनिया के मसाइब का सबब और ही कुछ है।"
Comments
Post a Comment