શેર શાહ સૂરી

 હસને જાગીરનું સંચાલન જ્યારે ફરીદ(શેર શાહ સૂરી)ને સોંપ્યું અને તેને ત્યાં મોકલ્યો, ત્યારે રજા લેતી વખતે ફરીદે તેના પિતાને કહ્યું.

"વિશ્વની દરેક બાબત અને ખાસ કરીને વડાનું કાર્ય ન્યાય પર આધારિત હોય છે. જો તમે મને જાગીર પર મોકલો છો, તો હું ક્યારેય સમાનતાના નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરીશ નહીં, અને તમારા સેવકો મુખ્યત્વે તમારા સંબંધી અને સગાં-વહાલાં છે. જો તેમાંથી કોઈ ન્યાયના માર્ગનું ઉલ્લંઘન કરે છે, તો હું તેમના ઉલ્લંઘનો પર આંખ મીંચીશ નહીં."

આ વાત કહીને તે સોંપેલી જાગીરમાં ગયો.ત્યાં પહોંચીને તેણે ખૂબ જ સમજદારી અને ક્ષમતા સાથે વર્ત્યો અને તેના સંબંધીઓ વચ્ચે સરખી રીતે સંતુલન જાળવી રાખ્યું.

શેરશાહ સૂરીએ માત્ર પાંચ વર્ષ પાંચ દિવસ શાસન કર્યું...

શેરશાહ સૂરીએ સમગ્ર રાજ્યમાં જમીનના સર્વેક્ષણ અને માપણીની વ્યવસ્થા શરૂ કરી.ખેતીની જમીન માપવા માટે, 39-ઇંચનો લોખંડનો સળિયો માપદંડ તરીકે સેટ કરવામાં આવ્યો હતો, જેને ગઝ કહેવામાં આવતું હતું.(સિકંદર ગઝ નામના આ સળિયાની સિસ્ટમનો ઉપયોગ આજ સુધી થાય છે).જમીનના ખરીદ-વેચાણ માટે પટ્ટા સિસ્ટમ અમલમાં મુકી.

શેર શાહ સૂરીએ રૂપિયાની સિસ્ટમ રજૂ કરી હતી, જે 178 રત્તી, ચાંદીનો સિક્કો હતો...એક રૂપિયાની કિંમત 64 હતી...આ કિંમત પાછળથી "આના" કહેવાતી હતી, ભારતમાં રૂપિયા એ શેર શાહ સૂરીની ભેટ છે...

શેર શાહ સૂરીએ રાજ્યમાં 47 જિલ્લા બનાવ્યા, જેને સરકાર કહેવામાં આવે છે.

શેરશાહ સૂરીએ દરેક જિલ્લામાં એક લશ્કરી અધિકારી (શિકદર-એ-શિકદરાન) અને એક સનદી અધિકારી (મુન્સિફ) એટલે કે સરકારની નિમણૂક કરી.તે આજની એસપી અને ડીએમની સિસ્ટમ જેવી છે.

દરેક જીલ્લામાં કે સરકારમાં મહેસુલ કોર્ટની સ્થાપના કરવામાં આવી છે.જેમાં મુનસિફ આજના ડીએમ, રેવન્યુ કેસમાં જજની ભૂમિકામાં હતા...

ખેડૂતો માટે લોનની સિસ્ટમ (તકાવી) શરૂ કરી, જેથી ખેડૂત સારો પાક લઈ શકે.

વ્યવસાયમાં બે કર પ્રણાલીઓ બનાવવામાં આવી હતી - એક રાજ્યમાં માલના પ્રવેશ પર અને એક દુકાનમાં માલના વેચાણ પર.એટલે કે, આજના કસ્ટમ ટેક્સ અને GST, તેમણે અન્ય તમામ ટેક્સ નાબૂદ કર્યા.

શેરશાહ સૂરીએ શાસનની કેબિનેટ પ્રણાલી બનાવી, જેમાં નાણાં પ્રધાન (દીવાન-એ-વઝીરત), સંરક્ષણ પ્રધાન (દીવાન-એ-અર્ઝ), વિદેશ પ્રધાન (દીવાન-એ-રસાલત) અને સંચાર મંત્રી (દીવાન-એ-ઈંશા) બનાવવામાં આવ્યા હતા...પરંતુ તમામ નિર્ણયો ખુદ શેરશાહના સ્તરે મંજૂર થતા હતા.

શેરશાહ સૂરીએ દરેક જિલ્લા કે સરકારમાં ફોજદારી અદાલતો પણ બનાવી.જેમાં શિકદર આજના એસપી ક્રિમિનલ કેસમાં જજની ભૂમિકા ભજવતા હતા.

આગ્રાથી જોધપુર, આગ્રાથી બુરહાનપુર, લાહોરથી મુલતાન સુધી રોડ બનાવ્યો,જે પેશાવરથી સોનારગાંવ બાંગ્લાદેશ સુધી 3000 કિલોમીટર લાંબો જીટી રોડ બનાવવામાં આવ્યો હતો. તે રસ્તાઓ પર 1700 સરાઈઓ બાંધવામાં આવી (આજની મુગલસરાઈ તે સરાઈઓમાંની એક છે).ચણતરની રક્ષાની જવાબદારી ગામના મુખીયા અને લોકોના શિરે નિયત કરવામાં આવી હતી!

તે એક સારા વાચક પણ હતા. તેમણે ભાષ્યો અને અન્ય પુસ્તકો સાથે 'કાફિયા' (વ્યાકરણ પરનો ગ્રંથ)નો અભ્યાસ કર્યો. તેમણે 'ગુલિસ્તાન', 'બુસ્તાન' અને 'સિકંદરનામા' પણ વાંચ્યા, જે હિન્દુસ્તાનના લોકો એ વખતે વાંચતા હતા. અને તેમણે ટ્રાવેલ્સ અને હિસ્ટ્રીઝના પુસ્તકોમાંથી જ્ઞાન મેળવ્યું હતું.