ભારતના મહાન સ્વાતંત્ર્ય સેનાની અને બિહારના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી બેરિસ્ટર મુહમ્મદ યુનુસ

જો આપણે બેરિસ્ટર મુહમ્મદ યુનુસ જેવા લોકોને યાદ રાખતા તો આજે પરિસ્થિતિ જુદી હોત.

આ 1937 ની વાત છે, જ્યારે તેઓ બિહારના પ્રીમિયર બન્યા, તે દિવસોમાં મુખ્યમંત્રીને પ્રીમિયર કહેવામાં આવતું હતું. શ્રી કૃષ્ણ સિંહને જ આ પદ મળવાનું હતું. કારણ કે એ પ્રથમ ચૂંટણીમાં જ્યારે અંગ્રેજ સરકારે આપણને સ્વરાજ્યનો અધિકાર આપ્યો ત્યારે કોંગ્રેસ અને મો. યુનુસની પાર્ટી, મુસ્લિમ ઈન્ડિપેન્ડન્ટ પાર્ટી (MIP) એ ગઠબંધન કરીને લડ્યા અને સાથે મળીને મુસ્લિમ લીગના સૂપડા સાફ કરી દીધા હતા.

આ ચૂંટણીમાં મુસ્લિમો માટે 40 બેઠકો અનામત હતી, જેમાંથી MIPને વીસ, કોંગ્રેસને પાંચ અને મુસ્લિમ લીગને ચાર બેઠકો મળી હતી. ચૂંટણી પહેલા, MIP ને મુસ્લિમ લીગ તરફથી ખુલ્લી ઑફર હતી, પરંતુ MIP એ માત્ર નેશનાલિસ્ટ કૉંગ્રેસીઓને જ પસંદ કર્યા. પરંતુ જ્યારે ચૂંટણીના પરિણામો આવ્યા ત્યારે કોંગ્રેસે રાજ્યપાલના અધિકારો સાથે સરકાર બનાવવાનો ઇનકાર કરી દીધો હતો. પછી બીજી સૌથી મોટી પાર્ટી હોવાને કારણે MIP એ સરકાર બનાવવાનો નિર્ણય કર્યો. મો. યુનુસે કહ્યું કે તેઓ મુસ્લિમ લીગને સરકાર બનાવવાની તક આપવા માંગતા નથી.

જોકે, કોંગ્રેસે તેમના નિર્ણયનો ખુલ્લેઆમ વિરોધ કર્યો હતો અને કહેવાય છે કે જયપ્રકાશ નારાયણે તેમના બંગલે જઈને હંગામો મચાવ્યો હતો. પરંતુ યુનુસે કહ્યું કે તેઓ સરકાર બનાવશે અને જે દિવસે કોંગ્રેસ સરકાર બનાવવા માંગશે તે દિવસે તેઓ ખુરશી છોડી દેશે. તેમની સરકારમાં માત્ર મુસ્લિમો મંત્રી ન હતા. ચાર મંત્રીઓની કેબિનેટમાં બે હિન્દુ હતા. તેમણે જગજીવન રામને કેબિનેટમાં સામેલ થવા માટે પણ આમંત્રણ આપ્યું હતું. પરંતુ જગજીવન રામે આ ઓફર ઠુકરાવી દીધી હતી.

કહેવાય છે કે 120 દિવસ મો. યુનુસ સરકારે ખેડૂતો માટે ઘણા મહત્વપૂર્ણ કામો કર્યા, જેમાં દેવામાંથી રાહત અને સિંચાઈ વ્યવસ્થા માટે પગલાં લેવામાં આવ્યા. તેમણે પોતાના વાયદાની શરમ રાખી કે જે દિવસે કોંગ્રેસ સરકાર બનાવવા માટે તૈયાર થશે તે દિવસે તેઓ પદ છોડી દેશે. જુલાઈમાં કોંગ્રેસે સરકાર બનાવવાનો નિર્ણય કર્યો ત્યારે તેમણે રાજીનામું આપી દીધું હતું.

સર્ચલાઈટ પ્રેસ, ઓરિએન્ટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા, પટના ફ્લાઈંગ ક્લબ જેવી સંસ્થાઓના સ્થાપક, મો. યુનુસ આજે બિહારના રાજકારણમાં અજાણ્યા વ્યક્તિ જેવા છે. વાસ્તવમાં, એક સમયે બિહારની રાજનીતિમાં મોટી સંખ્યામાં રાષ્ટ્રવાદી મુસ્લિમો હતા, પરંતુ આજે આપણે આવા લોકોને ભૂલી ગયા છીએ. જો આપણે આવા લોકોને યાદ રાખ્યા હોત તો આજે પરિસ્થિતિ જુદી હોત.

- પિયૂષ મિશ્ર

સૌજન્ય : હેરિટેજ ટાઇમ્સ