ભારત રત્ન સત્યજીત રે

 

વિશ્વભરના સિનેમાના પ્રશંસકોની તમામ કળા પર સત્યજીત રેનો પ્રભાવ દોષરહિત અને ક્યારેય પૂરતો નથી.

ભારતીય સિનેમાને નવી વ્યાખ્યા આપનાર.માનવ સ્વભાવ, તકનીકો અને વાર્તાઓ વિશેની તેમની ઊંડી સમજણ આવા વિવિધ વિષયો પર કહેવાતા, વિશ્વભરના ફિલ્મ પ્રેમીઓને તેમની ફિલ્મો સાથે જોડે છે.થીમ્સ, વિચારધારાઓ અને વિશ્વ સિનેમાના કોર્સને આકાર આપવાના સંદર્ભમાં તેઓ સમય કરતાં ઘણા આગળ હતા.

સોનાર કેલ્લા…(ભારત રત્ન) સત્યજિત રેની 1974ની મૂવી, જે ફ્રાન્સ અને યુએસમાં ‘ધ ગોલ્ડન ફોર્ટ્રેસ’ તરીકે રિલીઝ થઈ, તેણે જેસલમેરને વિશ્વ સ્થળમાં ફેરવી દીધું હતું.

સત્યજિત રેએ ભારતીય સિનેમાનો વિશ્વ સમક્ષ પરિચય કરાવ્યો અને ભારતને વિશ્વના સન્માનો અપાવ્યા

બંગાળી ફિલ્મ દિગ્દર્શક સત્યજીત રેને હરતું-ફરતું ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ કહેવામાં આવતું હતું. તેમણે ભારતીય સિનેમાનો વિશ્વ સમક્ષ પરિચય કરાવ્યો અને સમગ્ર વિશ્વમાં ભારતને સન્માન અપાવ્યું. દેશે તેમને 1985માં દાદાસાહેબ ફાળકે સન્માનથી સન્માનિત કર્યા અને વિશ્વએ તેમને 1992માં ઓસ્કાર લેડીથી સન્માનિત કર્યા. 1992 માં, તેમને ફિલ્મોમાં તેમના યોગદાન માટે દેશના સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર ભારત રત્નથી પણ નવાજવામાં આવ્યા હતા. વિશ્વભરમાં તેમની લોકપ્રિયતા એટલી હતી કે તે પહેલા 1987માં તેમને ફ્રાન્સના સર્વોચ્ચ સન્માન લીજન ઓફ ઓનરથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.

તેમના 40 વર્ષના ફિલ્મી કરિયરમાં તેમણે 36 ફિલ્મોનું નિર્દેશન કર્યું. ફીચર ફિલ્મોની સાથે ટૂંકી ફિલ્મો અને ડોક્યુમેન્ટ્રી પણ બનાવી હતી. તેમણે તેમની 36 ફીચર ફિલ્મોમાંથી 21 માટે વિશ્વભરમાંથી શ્રેષ્ઠ દિગ્દર્શકનો એવોર્ડ જીત્યો. જેમાં છ રાષ્ટ્રીય પુરસ્કારોનો સમાવેશ થાય છે.

કુલ મળીને રેની ફિલ્મોએ 32 રાષ્ટ્રીય પુરસ્કારો જીત્યા. વિશ્વભરના કાન્સ, બાફ્ટા, બોડીલ, વેનિસ જેવા ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં તેમને મળેલા સન્માનોની સંખ્યા લગભગ પચાસ સુધી પહોંચે છે. તેમની ફિલ્મ 'પાથેર પાંચાલી' ને 11 આંતરરાષ્ટ્રીય સન્માન મળ્યા છે. આમાં તેને કાન્સમાં મળેલ બેસ્ટ હ્યુમન ડોક્યુમેન્ટનું બિરુદ પણ સામેલ છે. તેમની ફિલ્મ 'અપરાજિતો' એ વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં ગોલ્ડન લાયન એવોર્ડ જીત્યો હતો અને રેને સેન ફ્રાન્સિસ્કો ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં અકીરા કુરોસાવા લાઈફટાઈમ અચીવમેન્ટ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.

સત્યજીત રેએ દિગ્દર્શન સાથે પટકથા, સંવાદો અને ગીતો લખવા માટે લગભગ 20 પુરસ્કારો પણ જીત્યા હતા. ફિલ્મો ઉપરાંત, રેએ પેઇન્ટિંગ અને કેલિગ્રાફીમાં પણ રસ લેતા હતા. તેમણે ઘણા ટાઇપફેસ પણ બનાવ્યા. તેમાંથી તેના બે અંગ્રેજી ટાઇપફેસ, રે રોમન અને રે બિઝારે પણ 1971માં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધા જીતી હતી. તેમના સન્માનની શ્રેણી એવી હતી કે DU, BHU સહિત દેશની સાત યુનિવર્સિટીઓએ તેમને ડોક્ટરેટની પદવીઓ આપી હતી. 1978માં ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટીએ તેમને માનદ ડોક્ટરેટની પદવી પણ આપી હતી. આ સન્માન તેમના પહેલાં માત્ર ચાર્લી ચેપ્લિનને આપવામાં આવ્યું હતું.

જિંદગીની ફિલ્મમાં, સત્યજીત રે એક ફિલ્મ નિર્માતા, લેખક, સંપાદક, ચિત્રકાર તરીકે ચાલુ રહ્યા અને દરેક ભૂમિકામાં હંમેશા શ્રેષ્ઠ રહ્યા.

સૌજન્ય : સત્યાગ્રહ - સ્ક્રોલ