રાષ્ટ્રપતિ ચૂંટણીની રસપ્રદ વાત..

'બેબી ઓફ હાઉસ' તારકેશ્વરી સિન્હાએ કરી હતી જાહેરાત - ચૂંટણી પછી વડાપ્રધાન બદલાશે.

ઈન્દિરા કોંગ્રેસના સંજીવા રેડ્ડીના સમર્થક બન્યા અને પછી ચૂંટણીમાં તેમને હરાવ્યા.

આ દિવસોમાં દેશમાં સોળમી વખત રાષ્ટ્રપતિ પદ માટે ચૂંટણી પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં ઈતિહાસની સૌથી હંગામાવાળી અને રસપ્રદ ચૂંટણી વિશે વાત કરવી પણ યોગ્ય રહેશે.

ચાલો જાણીએ આ ચૂંટણીની કેટલીક વધુ રસપ્રદ વાતો...

વાસ્તવમાં લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીના મૃત્યુ પછી વડાપ્રધાન બનેલા ઈન્દિરા ગાંધીને તત્કાલીન કોંગ્રેસના દિગ્ગજો તેમની ધૂન પર નચાવા માંગતા હતા. પાર્ટીના પ્રમુખ એસ નિજલિંગપ્પા, કે કામરાજ, મોરાર જી દેસાઈ, અતુલ્ય ઘોષ, એસ કે પાટીલ, તારકેશ્વરી સિંહા સુરમાઓનું જૂથ હતું જેઓ 'સિન્ડિકેટ' તરીકે ઓળખાતા હતા.

સિન્ડિકેટ ઈન્દિરાને 'મુંગી ગુડિયા' તરીકે પ્રચાર કરતી હતી. નિજલિંગપ્પાએ તો એક પત્રવ્યવહારમાં લખ્યું હતું કે ઈન્દિરા પીએમ માટે લાયક નથી. વાસ્તવમાં આ લોકો શાસ્ત્રીના મૃત્યુ પછી મોરારજી દેસાઈને પીએમ બનાવવા માંગતા હતા.

રેડ્ડીના સમર્થક બનેલા ઈન્દિરાએ પછી હરાવ્યા..!

ડૉ. ઝાકિર હુસૈનના આકસ્મિક અવસાનને કારણે 1969માં રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી આવી. આ તે સમય હતો જ્યારે ઈન્દિરા ગાંધીએ સિન્ડિકેટને ખતમ કરવા માટે કમર કસી હતી. સિન્ડિકેટ પોતાની સ્વતંત્ર ઈચ્છાથી રાષ્ટ્રપતિ બનાવવા પર તલપાપડ હતી, જ્યારે કંઈક બીજું થઈ રહ્યું હતું. સિન્ડિકેટની ઈચ્છા પર, કોંગ્રેસે નીલમ સંજીવ રેડ્ડીને ઉમેદવાર તરીકે જાહેર કર્યા.

આ તે સમય હતો જ્યારે સિન્ડિકેટ અને ઈન્દિરા ગાંધી વચ્ચેનો ઝઘડો સામે આવ્યો હતો.એટલા સુધી કે ઈન્દિરા ગાંધીએ પણ પાર્ટીના અધ્યક્ષ નિજલિંગપ્પા દ્વારા બોલાવવામાં આવેલી બેઠકોમાં હાજરી આપવાનું બંધ કર્યું. પરંતુ જ્યારે પાર્ટીએ રેડ્ડીને તેના ઉમેદવાર તરીકે જાહેર કર્યા, ત્યારે ઈન્દિરા ગાંધીએ પ્રસ્તાવક ક્રમાંક એક તરીકે તેમના નામાંકન પર હસ્તાક્ષર કર્યા. તે વડા પ્રધાનની સાથે કૉંગ્રેસ સંસદીય દળના નેતા હતા, તેથી પરંપરા મુજબ તેમને પ્રેરક બનવું પડે.

તારકેશ્વરી સિંહાની જાહેરાતથી સનસનાટી..!

ઈન્દિરા ગાંધીએ પ્રસ્તાવક તરીકે ભલે રેડ્ડીના નામાંકન ફોર્મ પર સહી કરી, પરંતુ તેણી આરપારની લડાઈમાં ઉતરી ગયા હતા.

તેમના કહેવા પર તત્કાલિન ઉપરાષ્ટ્રપતિ વીવી ગિરીએ અપક્ષ ઉમેદવાર તરીકે ઉમેદવારી નોંધાવી હતી. ગિરી તે સમયે કાર્યકારી રાષ્ટ્રપતિ પણ હતા.

તે સ્પષ્ટ થઇ ગયું હતું કે હવે સિન્ડિકેટ એટલે કે કોંગ્રેસના જાહેર કરાયેલા ઉમેદવાર રેડ્ડીએ ઈન્દિરા ગાંધીના ઉમેદવાર ગિરી સાથે બે-બે હાથ કરવાના છે.

વધતા તણાવ વચ્ચે, સિન્ડિકેટના સ્પષ્ટવક્તા સભ્ય અને ઇન્દિરાના ઉગ્ર ટીકાકાર તારકેશ્વરી સિંહાએ એક એવું નિવેદન આપ્યું કે જેણે સનસનાટી મચાવી દીધી. તેમણે કહ્યું કે રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી બાદ વડાપ્રધાન બદલવામાં આવશે.

આ નિવેદને આગમાં ઘી ઉમેર્યું. ઈન્દિરા ગાંધીએ તેમના જ પક્ષના ઉમેદવારને હરાવવા માટે ડાબેરી પક્ષો, અકાલી દળ, ડીએમકે વગેરેના સમર્થનથી પુરો જોર લગાવી દીધો.

આ સમયગાળા દરમિયાન કોંગ્રેસના 'યુવા તુર્ક' ઈન્દિરા ગાંધીને સમર્થન આપવા આગળ આવ્યા. તેમાં ચંદ્રશેખર, મોહન ધારિયા, કૃષ્ણકાંત વગેરે ખૂબ જ આગળ પડતા હતા.

તારકેશ્વરીના નિવેદન પછી, ઈન્દિરા ગાંધીએ રેડિયો દ્વારા દેશભરના સાંસદો અને ધારાસભ્યોને ઐતિહાસિક સંદેશ આપ્યો, જેમાં 'અંતરાત્માના અવાજ' પર મતદાન કરવાની અપીલ કરી.

વડાપ્રધાન રેહતાં કોંગ્રેસમાંથી બરતરફ થયા હતા ઈંદિરા..!

ઈન્દિરા ગાંધી આખરે તેમના ઉમેદવાર વી.વી. ગિરીને રાષ્ટ્રપતિ બનાવવામાં સફળ થયા. સિન્ડિકેટ ખરાબ રીતે પરાજિત થઈ અને તેણે માત્ર ઈન્દિરા ગાંધીને જ કોંગ્રેસ પાર્ટીમાંથી બહારનો રસ્તો બતાવ્યો.

12 નવેમ્બર 1969ના રોજ ચૂંટણીના થોડા સમય બાદ, પાર્ટીના અધ્યક્ષ એસ નિજલિંગપ્પાએ ઈન્દિરા ગાંધીને પાર્ટીના પાર્ટી સભ્યપદેથી હાંકી કાઢ્યા. પાર્ટી સંપૂર્ણપણે વિભાજિત થઈ ગઈ હતી.

ત્યારે ઈન્દિરા ગાંધીએ કોંગ્રેસ (આર)ની રચના કરી. સિન્ડિકેટે તેના પક્ષનું નામ કોંગ્રેસ (ઓ) રાખ્યું.

બાદમાં, 1971-72 આવતાં આવતાં, સિન્ડિકેટનો અંત આવ્યો. તેના ઘણા દિગ્ગજો ચૂંટણી હારીને હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયા હતા.

બેબી ઓફ હાઉસ' તારકેશ્વરી સિંહા કોણ હતી.?

1969ની રસપ્રદ અને હંગામાથી ભરેલી રાષ્ટ્રપતિ ચૂંટણીમાં તારકેશ્વરી સિન્હાના નિવેદનથી સનસનાટી મચી ગઈ હતી, જે તે સમયે ભારતના રાજકારણની તારિકા જ હતા.

બિહારના નાલંદામાં જન્મેલી તારકેશ્વરી સોળ વર્ષની ઉંમરે ભારત છોડો ચળવળમાં જોડાઈ હતી. 1947માં રમખાણો દરમિયાન જ્યારે મહાત્મા ગાંધી નાલંદા આવ્યા હતા ત્યારે તેમણે ગાંધીજીનું સ્વાગત કર્યું હતું.

તારકેશ્વરી સિંહા 26 વર્ષની ઉંમરે 1952ની પ્રથમ સામાન્ય ચૂંટણીમાં પટના બેઠક પરથી પીઢ શીલ ભદ્ર યાજીને હરાવીને સંસદમાં પહોંચ્યા હતા.

તેમની નાની ઉંમર અને ભૂતકાળની સુંદરતાને કારણે તે 'બેબી ઑફ હાઉસ', 'ભારતીય રાજકારણની ગ્લેમર ગર્લ' તરીકે પ્રખ્યાત થયા. એવું પણ કહેવાય છે કે લોકો તેમને જોવા માટે જ સંસદ ભવન આવતા હતા. તે એક અદ્ભુત વક્તા હતા અને હજારો ગઝલો અને કવિતાઓ એમને મોઢે યાદ હતી.

1958 માં, તારકેશ્વરી સિંહા નેહરુ કેબિનેટમાં નાયબ નાણા મંત્રી બન્યા. નાણામંત્રી મોરારજી દેસાઈ હતા. તે 1957, 62, 67માં બાઢ સીટથી સાંસદ બન્યા હતા.

1971માં બેગુસરાય બેઠક પરથી હારી ગયા. ત્યારપછીની વધુ બે વાર લોકસભા ચૂંટણીમાં તેઓ જીતી શક્યા ન હતા.

ઈન્દિરા ગાંધીના આજીવન ટીકાકાર રહેલા તારકેશ્વરી સિંહા ઈમરજન્સીમાં ઈન્દિરા ગાંધી સાથે રહ્યા હતા, પરંતુ ચૂંટણી જીતી શક્યા ન હતા. આખરે તેમણે રાજકારણથી દૂરી બનવી લીધી. ઓગસ્ટ 2007માં તેમનું અવસાન થયું.

: ડૉ. રાકેશ પાઠક (લેખક વરિષ્ઠ પત્રકાર છે.)

સૌજન્ય : હસ્તક્ષેપ