"ખેડૂતની એક આંખ હળ પર અને બીજી દિલ્હી પર હોવી જોઈએ."
"ખેડૂત આ દેશનો ધણી છે, પણ તે પોતાની તાકાત ભૂલી ગયો છે."
"ભ્રષ્ટાચારની કોઈ સીમા નથી. જે દેશના લોકો ભ્રષ્ટ હશે, ભલે ગમે તે નેતા આવે અને ભલે તમે ગમે તેટલા સારા કાર્યક્રમો ચલાવો... તે દેશ ક્યારેય પ્રગતિ કરી શકશે નહીં."
સ્વતંત્રતા પૂર્વેના આંદોલનોમાં સક્રિય ભાગ લેનારા, સ્વતંત્રતા પછી ભારતીય લોકદળના સર્વેસર્વા, બે વાર ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી, કેન્દ્રીય મંત્રી તથા ગૃહમંત્રી રહી ચૂકેલા અને ૧૯૭૯માં મોરારજી દેસાઈની સરકાર પડી ગયા પછી કોંગ્રેસના સમર્થનથી ટૂંકા સમયગાળા માટે વડા પ્રધાન બનેલા ચૌધરી ચરણ સિંહ એક મહાન નેતા, પ્રખર રાજકારણી અને સમર્પિત સામાજિક કાર્યકર હતા. (તેમને એકપણ સંસદ સત્રમાં હાજર રહેવાની તક મળી ન હતી.) ભલે તેઓ બહુ ઓછા સમય માટે વડા પ્રધાન પદ પર રહ્યા, પરંતુ તેમણે વૈચારિક તથા ચારિત્ર્યિક સ્તર પર અદ્ભુત દ્રઢતા બતાવી હતી. તેમની મુખ્ય ઉપલબ્ધિઓમાં લેખપાલ પદનું સર્જન, અનાજ વિતરણ યોજના લાગુ કરવી અને જમીન ટોચ મર્યાદા અધિનિયમ, ૧૯૬૦ લાવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવવાનો સમાવેશ થાય છે.
મહાત્મા ગાંધી, સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતી તથા સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલના વિચારોથી પ્રભાવિત થઈને તેઓ સાદું જીવન જીવતા હતા અને પોતાનું આખું જીવન ગ્રામીણ તેમજ કૃષિ ક્ષેત્રના ઉત્થાન માટે સમર્પિત કર્યું હતું. આ જ કારણ છે કે આજે તેઓ દેશના સૌથી મોટા કિસાન નેતા તરીકે ઓળખાય છે. તેઓ જાતિ આધારિત વ્યવસ્થાના કટ્ટર વિરોધી હતા અને આંતરજાતીય વિવાહની પદ્ધતિ અપનાવવાના હિમાયતી રહ્યા હતા. તેઓ છાત્ર રાજનીતિના પણ વિરોધી હતા; જ્યારે તેઓ ૧૯૭૦માં બીજી વાર ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી બન્યા, ત્યારે તેમણે છાત્રસંઘની ચૂંટણીઓ પર પ્રતિબંધ લગાવી દીધો હતો.
ચરણ સિંહ એક સારા લેખક પણ હતા. તેમણે ગ્રામીણ અર્થતંત્ર અને ખેડૂતોના પ્રશ્નો પર ઘણાં પુસ્તકો અને પેમ્ફલેટ્સ (પત્રિકાઓ) લખ્યા છે.
જય જવાન... જય કિસાન...!

Comments
Post a Comment